5

De kellner en de levenden van Vestdijk

De kellner en de levenden is het eerste boek van Simon Vestdijk wat ik heb gelezen. Samen met Lalagè. Gelukkig maar want doordat we het samen lazen had ik wel een extra motivatie om, vooral in het begin, het boek op te pakken.

Het boek dateert uit 1949 en is dus geschreven door Simon Vestdijk (1898). In 1932 kwam zijn eerste boek uit, waarna een enorm oeuvre volgde. Hij heeft een veelvoud aan literaire prijzen gewonnen, maar zelf beschouwde hij  ‘De koperen tuin’ als zijn beste werk.

De kellner en de levenden Vestdijk

De kellner en de levenden

In dit boek worden twaalf flatbewoners door een tweetal agenten meegenomen. Niemand weet wat er aan de hand is. De agenten gaan niet op op de vragen die zij stellen of opmerkingen die zij maken. Ze zeggen niets. De flatbewoners zijn journalist Henk Veenstra, Tjalko Schokking, tandarts Willem van Schaerbeek, Aagje Slangenburg, Martha Scheiberlich, Ma Schokking, acteur Richard Haack van Rheden, dominee Van der Woght, Meyer en de familie Kwets met zoon Wim.

Niemand weet wat er aan de hand is en waar ze naar toe gaan. Toch stappen ze in de bus die voor hen klaar staat. De bus leidt hen naar een bioscoop waar mensen met witte armbanden proberen de groep, samen met vele andere groepen mensen, in goede banen te leiden. Met behulp van aan hen uitgereikte kaarten moeten zij de weg vinden naar de plek waar ze zich moeten melden. De groep gaat op weg met de mededeling dat zij niet met andere groepen mogen praten. Het blijkt een enorm doolhof te zijn en de groep wordt steeds argwanender. De hulpposten onderweg helpen de mensen op de goede weg, maar laten ook niets los over de reden van dit… ja.. deze reclamestunt, deze vergissing, deze droom?

Het Laatste Oordeel

Onderweg zien zij groepen mensen met andere kleuren kaarten, mensen geboren in andere eeuwen. Uiteindelijk komen ze uit op een perron, nadat ze eerst langs een grote kamer moesten en een Bijbel mee moesten nemen. De situatie wordt steeds surrealistischer, gelukkig kunnen zij in de wachtkamer van het 19e perron plaatsnemen.

In de wachtkamer worden zij bediend door de een vriendelijke kellner die hen wijn schenkt uit een bodemloze kan waar water in zou moeten zitten. Er is ook nog de boosaardige oberkellner Leenderts. De groep discussieert en bespreekt wat de situatie omvat waarin zij zijn beland. Er wordt gedacht dat het een grote campagnestunt is of een droom. Er wordt ook gedacht dat dit Het Laatste Oordeel zou kunnen zijn. De groep kan het maar niet eens worden en tijdens de uren die zij wachten in de wachtkamer op nader bericht gebeuren er de meest bizarre dingen. Zo krijgt de groep bezoek van een oudoom van dominee Van der Woght en wordt Haack geconfronteerd met zijn zonden en angsten. Men bereidt zich voor op het oordeel van Christus. De groep vraagt zich af, mits het écht Het Laatste Oordeel is, hoe zwaar welke zondes zijn. Op basis waarvan wordt besloten of je naar de hel gaat (die overigens zeer beangstigend klinkt)? En in hoeverre blijf je trouw aan het geloof wanneer de wereld om je heen 360 graden draait en kantelt?

Gelaagd

Wat een absurd verhaal, zo surrealistisch dat ik zinnen geregeld meermaals moest lezen. Het verhaal van Vestdijk is gelaagd en ik weet zeker dat ik bepaalde dingen heb gemist. Het is een moeilijk boek waarbij je gefocust moet zijn. Niet alleen om de enorm lange zinnen en bijzondere schrijfstijl van Vestdijk, maar ook om het verhaal zelf te kunnen begrijpen.

Het verhaal is in harmonie door de combinatie van het surrealistische en de treffende schrijfstijl. Er wordt met de lezer gespeeld, bijvoorbeeld tijdens het avontuur van Haack waarin hij werd geconfronteerd met zijn angsten en zonden. Ik vond het erg verwarrend en bizar om te lezen, ik was misschien net zo verward als Haack zelf. Het is dan fijn dat je daarna weer (even) in een rustiger vaarwater terechtkomt doordat Vestdijk weer inzoomt op de groep. Die dialogen zijn namelijk makkelijker te volgen.

Thema’s en symboliek

Vestdijk heeft thematiek en symboliek in het boek verwerkt. Enkele dingen waren mij opgevallen, maar doordat ik op internet meer besprekingen en analyses heb gelezen ontdekte ik er meer. Wat mij zelf opviel was dat de titel verwijst naar Jezus (de goede kellner) en zijn Apostelen (de flatbewoners). Oberkellner Leenderts is dan Lucifer (kwaad versus goed) en natuurlijk het opbiechten van de zonden en welke zonden vergeven kunnen worden en welke niet. Met andere woorden, wat is de grens tussen goed en kwaad?

Ergens op internet las ik dat Vestdijk ook kleuren heeft terug laten komen, zoals de witte armbanden en het rode bloed en de witte kleding. Ook het blauw bij Martha wanneer ze vluchten. Dit was mij zelf niet direct opgevallen moet ik zeggen.

Eigenlijk is het een boek dat je nog eens moet lezen om alles tot je te laten doordringen, omdat je het na één keer lezen niet allemaal meekrijgt. Ik vind het fascinerend, maar daarnaast erg moeilijk om allemaal te bevatten en te begrijpen. Bij vlagen moest ik echt doorzetten om de tekst te begrijpen, laat staan dat ik dan de verwerkte symboliek en thematiek meekrijg.

De kellner en de levenden is een complex boek met verschillende lagen, thema’s en symbolen. Moeilijk te begrijpen, maar zeer bijzonder geschreven. Indrukwekkend.

Tot slot: ik vond het enorm lastig om deze bespreking te schrijven, vooral omdat het boek veel meer is dan mijn bevindingen. Ik heb het zo eenvoudig mogelijk proberen te houden, maar dit is niet helemaal gelukt merk ik. Vergeef me en lees het boek vooral zelf.


Lees ook wat Lalagè vond van dit boek!

5 thoughts on “De kellner en de levenden van Vestdijk

  1. Dit is een van mijn all time favourites! Er zit ook nog een laag met astrologie in en inderdaad nog veel meer. De bespreking is goed gelukt hoor! Ik moest dit boek lezen tijdens mijn studie en daar is alles helemaal uitgediept. Ik heb het meerdere keren gelezen daarna en heb nog steeds niet alles gevonden.

  2. Knap beschreven! Ik vond het ook lastig om hierover te bloggen, omdat er zoveel in zit en ik het gevoel heb dat ik maar twee van de tien lagen heb opgemerkt ;-) Ik vond het tijdens het lezen maar een traag verhaal, maar dat is wel gerechtvaardigd door al die symbolen. Dit moet je eigenlijk op een heel andere manier lezen dan een eenvoudige liefdesroman. Het lijkt een beetje op poëzie: als je er meer de tijd voor neemt, dan haal je er meer uit. Maar ik ben daar dan vaak te ongeduldig voor…

  3. Een wezenlijk element in het boek is dat er sprake is van een weddenschap tussen Christus (de goede kelner en de duivel (Leenderts). De flatbewoners vallen onder de extreme omstandigheden (laatste oordeel) Christus niet af, maar die keuze is geen keuze voor Christus, maar een keuze op basis van vermeerdering van zelfkennis, verkregen door de openbare biecht onder druk van het zogenaamde laatste oordeel. Het paradoxale is dat Leenderts de weddenschap wint (voorspelde dat Ze Christus niet laten vallen) en verliest want door de biecht worden de twaalf een beter mens.

  4. Ik vind je bespreking prima gelukt. En ik vind het heel moedig en dapper dat je doorgezet hebt met zo’n moeilijk boek. Ik ben ook altijd blij als er ergens uitgebreide analyses te vinden zijn van een moeilijk boek, zodat ik achteraf nog wat op kan steken van de lagen en symboliek die ik wel aanvoelde, maar niet thuis kon brengen. Toch voel ik niet de behoefte om dit boek nu ook zelf te gaan lezen. Daar moet je echt voor in de stemming zijn. En dus nu even niet.

  5. Bijzonder dat jullie dit samen hebben gelezen en aan de reacties te zien, is het ook echt een boek om met meer mensen meer uit te halen. Het is dat jullie zelf al aangeven dat het ook een traag lezend boek is en soms absurd, dat ik het niet direct wil lezen en toch maakt je bespreking nieuwsgierig.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *