7

De buurman van J.J. Voskuil

Door collega-boekenblogger Jannie, die op haar beurt weer getipt werd door niemand minder dan auteur Gerbrand Bakker, werd mijn nieuwsgierigheid naar het werk van J.J. Voskuil aangewakkerd. Mijn eerste kennismaking werd uiteindelijk de roman De buurman, waarin personage Maarten Koning en zijn vrouw Nicolien nieuwe buren krijgen: een homoseksueel stel.

De buurman van Voskuil

Maarten en Nicolien de Koning wonen op een bovenwoning in Amsterdam. Op een dag merken ze op dat de buurman, waar ze eigenlijk nooit contact mee hadden, gaat verhuizen. Na een tijdje komt er een nieuwe bovenbuurman: Petrus.

Petrus is een eigenzinnige man, hij lijkt Maarten en Nicolien te ontlopen en vermijdt ieder contact. Op een dag zien ze een jongeman met een matras sjouwen: de vriend van Petrus neemt zijn intrek in de bovenwoning. In tegenstelling tot Petrus zoekt Peer het contact met zijn buren. Er worden praatjes gemaakt en zelfs thee gedronken.

De underdogs

Vooral Nicolien is helemaal in haar nopjes met het homoseksuele stel. Ze neemt het op voor de underdogs van de samenleving, zoals ze dat zelf zegt, en wil eigenlijk haar vriendelijkheid opleggen. Ze wil hen beschermen tegen de samenleving, ze wil voor hen opkomen maar verliest de realiteit een beetje uit het oog. Deze mensen hoeven niet beschermd te worden, want er is helemaal geen noodzaak.

Maarten ziet het allemaal nuchter. Hij ziet geen verschil tussen mensen maar kiest vooral zijn gezelschap op het feit of hij iemand aardig vindt of niet. Hun verschil van mening eindigt regelmatig in enorme ruzies waarbij vooral Nicolien de realiteit uit het oog verliest. Ze denkt dat Maarten hen niet aardig vindt omdat het homo’s zijn en steeds vaker zoekt ze de bevestiging in zijn uitspraken.

Oppervlakkig contact

Ondanks de toenemende huiselijke ruzies zijn Maarten en Nicolien vaak in gezelschap van Petrus en Peer te vinden. Ze gaan uit eten, komen geregeld bij elkaar op de thee en vergezellen elkaar op korte verblijven buiten de deur. Het klinkt gezellig maar het contact is oppervlakkig. Nicolien is zo onzeker en wil zo graag aardig gevonden worden dat ze op eieren loopt. Maarten mag geen enkele discussie met Petrus of Peer aangaan omdat ze bang is dat hij iemand kwetst of dat ze beschuldigd worden van homohaat.

En zo gaat het verhaal steeds verder. Op zich is het vermakelijk, maar de terugkerende onzinnige ruzies en onzekerheid van Nicolien werkte op een gegeven moment op mijn zenuwen. Door het gebruik van de vele uitroeptekens benadrukte Voskuil de wanhoop van Nicolien, haar onzekerheid en besluiteloosheid.

‘Wat moet ik nou doen?’

Ik wachtte af.

‘Zeg jij nou wat ik doen moet!’

‘Dat kan ik toch niet beslissen?’

‘Je hoeft niet zo onvriendelijk te reageren.’

‘Ik reageer niet onvriendelijk.’ Ik probeerde het zo vriendelijk mogelijk te zeggen.

‘Je doet ongeduldig.’

‘Zo belangrijk is het toch niet? Ga dan mee.’

‘Is dat niet gek?’

‘Gek? Waarom zou dat gek zijn? Als je denkt dat het gek is ga je niet.’

‘Zie je wel, je vindt het gek.’

‘Ik vind het niet gek, maar ik wil ook niet te lang wachten,want ze hebben me thuis horen komen natuurlijk. Als ik lang wacht dan kan ik niet zo binnenlopen.’

‘Nou, ga jij dan maar.’

‘Goed.’ Ik draaide me om.

‘Zal ik nou meegaan?’ vroeg ze wanhopig. ‘Zeg jij het dan!’

‘Dat weet ik natuurlijk niet. Dat moet je zelf beslissen.’

‘Maar ik weet het niet!’

Gelukkig zijn het niet alleen de ruzies tussen Maarten en Nicolien waar het verhaal over gaat. De relatie met Petrus en Peer komt ook onder spanning te staan. Het onheilspellende karakter van Peer, die blijkbaar al met veel mensen uit zijn leven ruzie heeft, komt ook in de relatie met zijn buren tot uiting. Het is grappig om te lezen hoe graag Nicolien vriendschap wil maar op een gegeven moment het gedrag van haar buurman ook niet meer kan verklaren. Maarten is een persoon waar ik meer over wil lezen. Ik houd van zijn nuchtere, analytische blik op de wereld. Hij incasseert veel van zijn vrouw en ook voor zijn vrouw.

De spontaniteit van Peer was me te simpel, de waanwijsheden van Petrus waren me te parmantig en humorloos. Het was opvallend zo opgewekt als Nicolien in hun aanwezigheid was. Dat verzoende me weer met hun gezelschap. (p. 143)

Tragikomisch

Jannie zei het ook al in haar bespreking: het boek is tragikomisch. Situaties waarin Maarten en Nicolien terechtkomen zijn eigenlijk best absurd, zowel triest als humoristisch, dat je alleen maar om kunt lachen. Hoe vreemd kunnen mensen zich gedragen in bepaalde situaties en bovenal hoe herkenbaar zijn bepaalde situaties voor de lezer? Mensen blijven opmerkelijke wezens.

Bedankt Jannie voor de tip! Lees vooral ook haar bespreking van dit boek.

7 thoughts on “De buurman van J.J. Voskuil

  1. Dat heb je weer fantastisch beschreven Sue!. Ik heb via Het Bureau wel door dat Voskuil graag speelt met karaktertrekken. Hij vergroot ze en daardoor worden geregeld absurd. Dat is hier ook gebeurd. Ik vond dat wel humoristisch. Wat dat betreft is De moeder van Nicolien met meer tederheid geschreven. Dank je wel voor de link.

  2. Wat een feest als dit allemaal nieuw voor je is. Na Het Bureau was ik bang dat er niets meer zou komen en toen was dit boek er toch nog. Op en top genieten.

    1. Ja, het is inderdaad een feest! Ik zou nu eerst graag aan Het Bureau beginnen en daarna zijn andere boeken. Het enthousiasme van verschillende mensen heeft me erg nieuwsgierig gemaakt.

  3. Door de tip van Jannie heb ik ‘De buurman’ ook gelezen. Ik had het boek wel ietsje later uit dan jij. ;-) Ik moest er ook wel om lachen, maar ik vind het wel minder mooi dan ‘De moeder van Nicolien’. Dat raakte me echt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *