Romans en literatuur26 januari 2019

3

Oorlog en vrede van Tolstoj | Deel 4

Gelukt! En ook maar net op tijd, want eergisteren las ik de laatste bladzijdes van de epiloog van Oorlog en vrede van Tolstoj. De dikke Russische klassieker die ik net als Anna Karenina samen met andere lezers las. In deze blogpost blik ik terug op het laatste deel en de epilogen.

Let op! Deze blogpost bevat spoilers!

Oorlog en vrede

Ook in het vierde deel gaat de oorlog tussen de Russen en de Fransen onder leiding van tsaar Alexander en Napoleon gestaag door. Het is interessant om te lezen hoe deze oorlog wordt gevoerd en op welke manier deze tot zijn einde is gekomen.

De inname van (een leeg) Moskou tot het uiteenvallen van het Franse leger door vluchtend, plunderende groepen soldaten en het gebrek aan sturing. Ik las ergens de vergelijking met een sneeuwbal die een enorme kracht had maar na het gooien zijn sterkte verloor doordat het ijs als water wegsijpelde.

Daarnaast is er het Russische leger: een gedreven leger dat wilde vechten maar dat door verschillende, haast individuele initiatieven en het ontbreken van een overstijgende daadkrachtige aansturing geen spraakmakende overwinning kon behalen.

Het ontstaan van de partizanenlegers die op eigen houtje de Fransen verdreven uit het geliefde Rusland, de vaderlandsliefde die ijzersterk is en bleef onder de kinderen van vadertje Rusland. De tsaar kon de overwinning niet zo eervol opstrijken als hij wildenen daardoor was hij niet zo te spreken over zijn generaal Koetoezov. Tolstoj beschrijft alles zo nauwkeurig en laat geen detail buiten beschouwing. Wederom weet hij treffende vergelijkingen te maken.

Het Russische leger moest de uitwerking hebben van een knoet op een vluchtend dier. En de ervaren drijver weet dat het meer effect heeft de knoet dreigend omhoog te houden dan het vluchtende dier ermee op de kop te slaan (p.1371).

En bij de partizanen komen dan ook Dolochov, Denisov en Petja Rostov elkaar tegen. In dit boek spelen drie families de hoofdrol en ik vind het bijzonder om te lezen hoe leden van deze families ook elkaar in andere situaties, dus buiten de soirees om, elkaar tegenkomen. Het maakt het boek compleet, de samenhang wordt daarmee bevestigd.

De oorlog en de drie Russische families

Buiten de oorlog gaat het leven van freule Marja, Natasja en gewoon door terwijl zij ook de gevolgen van de oorlog ondervinden. Marja en Nikolaj ontmoetten elkaar zelfs in het heetst van de strijd! De gevolgen van de oorlog worden voor Natasja en Marja nog duidelijker wanneer zij voor de opvang van gewonden zorgen. Onder de gewonden bevindt ook een bekende. Tolstoj schetst het moment wanneer de gewonde zich tussen het aardse leven en het dodenrijk bevindt. Dit gebeurt fijngevoelig en het spannende ‘proces’ (zal de gewonde overleven of overlijden) bezorgt mij een gezonde dosis spanning.

Het kostte hem nu kennelijk moeite om al het levende te begrijpen; maar tegelijkertijd was te merken dat de reden dat hij het levende niet begreep niet was dat hij zijn vermogen om te begrijpen had verloren, maar dat hij iets anders begreep, iets dat de levenden niet konden begrijpen en dat hem geheel in beslag nam. (p. 1248)

En dan..

Tja en wat nu? Hoe kan ik dit omvangrijke boek nou samenvatten en mijn mening erover geven? Ik blijf het lastig vinden, maar onderneem een poging.

Het boek is opgedeeld (logisch, aangezien we het boek samen in delen lezen) in vier delen. De oorlog tussen Frankrijk en Rusland is de rode draad in het verhaal waarbij de drie families een centrale rol spelen.

Eerst is de oorlog nog op afstand, maar die komt steeds dichterbij. Iedere familie krijgt er mee te maken, ieder op een eigen manier en in ieder deel van het boek is de oorlog in een andere fase aanbeland. Eigenlijk kan ik het niet beter vertellen dan Jacq Vogelaar doet in deze prachtige recensie in De Groene Amsterdammer.

Ook hij heeft het over de bespiegelingen die Tolstoj zo uitgebreid in zijn boek heeft opgenomen. De bespiegelingen waarbij het verhaal voor de lezer ophoudt. Dit is precies wat ik bedoelde te zeggen, het zijn de vele pagina’s die Tolstoj hiervoor gebruikt en die voor mij de vaart eruit halen. Misschien is dit ook omdat ik me er niet mee kon identificeren, aangezien deze bespiegelingen of filosofische overpeinzingen (zoals ik ze vaker heb benoemd) niet toehoren aan een personage. Het staat buiten het centrale verhaal. Dit merkte ik trouwens ook al in het vorige deel.

In het vierde deel is dit niet anders, ik moet er even goed voor gaan zitten. Bijvoorbeeld wanneer een hoofdstuk met deze passage begint:

De menselijke rede kan de verscheidenheid aan oorzaken van verschijnselen niet bevatten. Maar de behoefte naar de oorzaken te zoeken is de menselijke ziel eigen. En de menselijke rede, die niet kan doordringen in de oneindigheid en complexiteit van de omstandigheden van verschijnselen, waar van elk, op zichzelf bezien, als oorzaak kan worden opgevat, klampt zich vast aan de eerste de beste begrijpelijke benadering en zegt: dat is de oorzaak.

Aan de ene kant vind ik het prachtig om te lezen, mooi om te weten hoe Tolstoj dacht en het zet mij zelf ook aan het denken. Het geeft een meerwaarde aan dit boek. Aan de andere kant baal ik er van wanneer ik net ‘in het verhaal’ zit en dan struikel over deze passage. Ik heb er mijn hoofd niet naar staan, ik wil lezen over Natasja, over Sonja en hoe het verder zal gaan met Nikolaj! En natuurlijk hoe Pierre de oorlog doorkomt. Ik vraag me af of ik de enige ben.

En nu heb ik het dan maar mooi gedaan. Binnen een jaar Anna Karenina én Oorlog en vrede van Tolstoj gelezen.

Of ik er van genoten heb? Zeker! Of ik het nog een keer ga lezen? Misschien, dat weet ik zo net nog niet. Voor dit moment ben ik wel even klaar met de Russen, ik kijk halsreikend uit naar wat lichtere kost.


Ik las Oorlog en vrede niet alleen. Kijk bij Geertrude, Luna en Ali wat zij er van vonden. Klik hier wat ik van het eerste deel, hier wat ik van het tweede deel en tot slot wat ik van het derde deel vond.

3 thoughts on “Oorlog en vrede van Tolstoj | Deel 4

    1. Ah, dank je wel Antoinette! Wat fijn om te horen. Wanneer begin je aan Misdaad en straf? Volgens mij had ik ook gezegd dat ik nog ergens bij aan zou sluiten, maar ik sla deze keer toch maar even over. Ik ga je in deze uitdaging in ieder geval volgen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *