Non-fictie11 januari 2019

3

Het zwijgen van Maria Zachea van Judith Koelemeijer

Judith Koelemeijer. Al eerder las ik samen met andere lezers haar boek Anna Boom. En onlangs las ik tegelijk met Sandra Het zwijgen van Maria Zachea. Vandaag geven we onze mening over dit boek en verschijnt dus een recensie op onze blogs. Net als we vier jaar geleden met Tonio van Van der Heijden hebben gedaan.

Het zwijgen van Maria Zachea van Judith Koelemeijer

Het zwijgen van Maria Zachea gaat over de oma van Judith. Ze wordt na een hersenbloeding jarenlang thuis verpleegd en verzorgd door haar 12 kinderen. Ze spreekt niet tot weinig en laat zich steeds meer in stilte omhullen. Judith is gefascineerd door het tafereel dat ze door de ramen ziet. Wie is haar grootmoeder, hoe was haar leven?

Judith besluit, in afstemming met haar familie, de familiegeschiedenis te reconstrueren. Dit tekent ze op papier door met alle kinderen van haar oma vraaggesprekken af te nemen. Wat volgt is een intrigerend verhaal dat start met Jo (de oudste dochter) en eindigt bij Guus (de jongste zoon).

Maria Zachea

Maria blijkt vooral een harde werker te zijn. Dat moet ook wel met 13 kinderen. Ze klaagt niet, moppert niet en toont ook haar gevoel en verdriet niet. Dat lijkt het gezin te kenmerken, er moet vooral hard gewerkt worden en er is weinig plek is voor gevoel en emotie. Dat valt op wanneer de oudste zoon Jos komt te overlijden. Als oudste zoon is hij de eerste die gaat studeren. Daarna volgen nog meer kinderen, maar er zijn er een paar die vader gaan helpen als hovenier. Op deze manier zorgt het gezin voor elkaar. Er zijn gezinsleden die het huishouden regelen onder leiding van moeder, er zijn er wat die studeren en er zijn er die geld in het laatje brengen. Hierdoor groeien kinderen op met andere inzichten op het leven.

Een warm nest

Koelemeijer heeft het verhaal in een bijzondere structuur geschreven. Doordat ze het familieverhaal door alle kinderen Koelemeijer laat vertellen, lees je de beleving van de kinderen zelf. Je lees hun dromen, wensen maar ook hun mening over hun eigen jeugd. Ze hebben allemaal een warm gevoel bij hun moeder, maar waar dat op gebaseerd was? Ze zorgde voor je, maar tijd voor een verjaardag of een liefkozing was er niet. Hierdoor ontwikkelde ik als lezer minder empathie voor moeder dat ik vervolgens weer afzwakte omdat in deze andere tijden vast ook anders was dan nu. Ik zeg, 13 kinderen op de wereld zetten én dus 15 monden voeden is al een prestatie waar je u tegen zegt. Het boek leest vlotjes hoewel ik de verbondenheid met het boek tijdens het lezen van de hoofdstukken van de jongere kinderen wat voelde verzwakken.

Naast deze familiegeschiedenis worden natuurlijk ook de maatschappelijke ontwikkelingen in het verhaal verweven. Nou ja, ze komen automatisch aan bod want voor vele kinderen is het een onderdeel van hun jeugd en leven. Te denken valt aan de opkomst van het feminisme, anticonceptie en de veranderingen binnen de kerk. Ontwikkelingen waarmee vader het erg moeilijk heeft. Het zorgt voor spanningen binnen het gezin, vooral met de jongste kinderen.

Voordat ik aan het boek begon vroeg ik mij af wat het geheim van Maria zou zijn. Waarom zou zij zwijgen? Nu besef ik me dat er geen sprake is van een geheim. Ik heb het idee dat moeder wil sterven en dat ze daarom zwijgt. Ze heeft geen zin meer in het leven, het hoeft van haar niet meer. Of was het misschien omdat ze als moeder het gezin bij elkaar wilde houden?

Haar zwijgen was haar liefde geweest.

Regelmatig wordt ze onder dwang gevoerd, haar dagen slijt ze in de stoel voor de televisie of het raam dus ik kan mij er wel een voorstelling van maken. De kinderen moeten echter samen tot een besluit komen: ze moeten met elkaar gaan praten over hun zwijgzame moeder. De vraag is alleen wie het initiatief durft te nemen en op te staan. Martien zegt het volgende erover:

Als hij het rijtje afging, stuitte hij bij iedereen op bezwaren. Toos had, ondanks haar moederlijke neigingen, niet genoeg gezag om haar mening door te drukken. Jan bemoeide zich niet veel met de familie. Piet durfde niet op een dokter af te stappen. Nico werd te veel gezien als een dwarsligger. Gerard was geen voortrekker. Zelf werd hij misschien niet serieus genomen. Marian vonden ze een buitenbeentje. Frans was oké, maar had als kleintje misschien niet voldoende stem. Guus had hetzelfde probleem. En Lucie… ja, die was dan misschien de enige van wie ze het allemaal zouden accepteren.

Ondanks de familiebanden die Judith Koelemeijer heeft met de kinderen van Maria geeft ze op geen enkel moment een oordeel of mening. Het verhaal heeft ze integer geschreven zonder haar vader in een positiever daglicht te stellen.

Het zwijgen van Maria Zachea is een bijzonder verhaal over een zwijgzame, hardwerkende maar bovenal ondoorgrondelijke vrouw.

Lees hier wat Sandra van dit boek vond! En natuurlijk hier wat wij van Anna Boom vonden.

3 thoughts on “Het zwijgen van Maria Zachea van Judith Koelemeijer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *