Romans en literatuur

De onervarenen van Joke van Leeuwen

Joke van Leeuwen schrijft romans, poëzie en kinderboeken, ze tekent en treedt op. Haar werk is veelvuldig vertaald en bekroond. Dit jaar las ik haar roman Hier. Een boek over grenzen van liefde, van land maar ook van vriendschap. Een boek waar ik enorm van genoten heb. Daarom besloot ik ook haar roman De onervarenen te lezen, welke in 2015 op de shortlist van de Librisprijs stond.

Joke van Leewen - De onervarenen

De onervarenen

De onervarenen zijn een groep mensen die in de tweede helft van de 19e eeuw hun geluk elders gaan beproeven. Niet omdat ze dat persé willen, maar meer omdat zij geen andere keuze hebben. Onder hen hebben Odile, haar man Koben en haar moeder zich gevoegd. Na een tegenvallende aardappeloogst zijn ze door hun pachter uit hun boerderij gezet. Ze hebben geen andere keuze dan het aanbod van de Maatschappij voor Overzeese Volksplanting aan te nemen.

De belofte dat zij door de bevolking met open armen ontvangen worden, de grond vruchtbaar is en dat er mooie huizen voor hen klaarstaan klinkt als muziek in hun oren. Het is haast ‘to good to be true’ maar ja, heel veel andere opties hebben ze niet. Ze worden per schip naar een ander continent gevoerd waar ze een stuk akker krijgen toegewezen om te bewerken.

Na een uitputtende reis komen ze eindelijk aan op plaats van bestemming. De realiteit kan niet meer verschillen dat hetgeen dat ze voorgespiegeld hebben gekregen. Ze worden volledig aan hun lot overgelaten, afgezien van het feit dat zelfs het land haast niet te bewerken is. Alles moeten ze op krediet kopen en de kleine schaarse hutjes zijn het woord huis niet waardig. Iedereen reageert weer anders op enorme tegenslag. De een trekt haren uit haar hoofd, de ander laat zijn hoofd hangen en weer een ander gaat stoïcijns aan de slag met het land en houdt de moed erin.

Hoop, geloof en liefde

Koben is één van die mensen die de werkelijkheid niet onder ogen wil zien. Hij wil, nee het móet, dat zijn leven daar samen met Odile slaagt. En dat ze hem een zoon schenkt, dat maakt hij haar meermaals duidelijk. Hij neemt de leiding over de dorpelingen dan ook op zich. Hij heeft een vastberaden geloof in een goede afloop. Zeker als Odile hem een opvolger schenkt.

In eerste instantie gaan de dorpelingen met zijn denkwijzen mee. Koben waant zich haast de messias, hij verliest grip op de werkelijkheid. Door zijn vasthoudende geloof in ‘de Enige’, het geloof dat hij bij iedere dorpeling opdringt en afdwingt, krijgt de gemeenschap steeds meer vorm van een dictatuur. Hoop lijkt haast de primaire levensbehoefte van Koben te zijn. Hij is zo gefocust op de gemeenschap, het ontstaan van hun dorp en het voortbestaan daarvan. De dorpelingen maken hierdoor wat vreemde keuzes die in een dergelijke setting begrijpelijk zijn.

De relatie met Odile wordt slechter en gelukkig is daar haar moeder, die ondanks haar krankzinnigheid over een uitstekende intelligentie beschikt en Koben verbaal en intellectueel de baas is.

Vasthouden aan eigen identiteit

Net als Hier is De onervarenen een boek waar geen specifieke landen of plaatsnamen worden benoemd. Dat is in dit boek ook niet belangrijk, het gaat om de reis van een zoektocht naar een nieuw thuis en de hoop die daarmee gepaard gaat. Maar het lijkt Ierland te zijn. Tussen 1845 en 1850 heerst in Ierland de aardappelziekte en zorgt voor een grootschalige mislukte aardappeloogst. Dit zorgde voor een grote stroom van emigranten die vanwege de naderende hongersnood genoodzaakt waren hun bestaan op te geven en hun geluk elders te beproeven.

Ondanks dat het verhaal van De onervaren in het verleden afspeelt, is het nog steeds een actueel thema. Want vandaag de dag zijn vluchtelingen nog steeds genoodzaakt om op zoek te gaan naar een nieuw thuis omdat ze in hun eigen land niet meer kunnen (over)leven. Er zijn genoeg plekken in de wereld waar mensen geconfronteerd worden met hongersnood.

Aanpassingsvermogen

De onervarenen geeft inzicht in hoe verloren mensen kunnen zijn wanneer ze huis en haard moeten achterlaten op weg naar het onbekende. Het onbekende land waar je niets of niemand kent. De taal niet spreekt en de gebruiken niet kent. Daarmee creëert Van Leeuwen ook een soort begrip bij de lezer, want ook de gemeenschap van Koben houdt zich vast aan hun eigen gebruiken, aan hun eigen identiteit in een land waar alles anders is. Waar Odile en haar moeder zich proberen aan te passen aan het land, houdt Koben zich angstvallig vast aan hetgeen wat hem bekend is. Geen enkele  vorm van aanpassen past in zijn beeld. Hij weet immers alles beter.

Het verhaal is intens en meeslepend, zoals gezegd creëert het begrip om te lezen over een groep mensen dat genoodzaakt is hun voortbestaan in een ander land verder op te moeten pakken. Hoe ze proberen vast te houden aan hun identiteit en gevoel van eigenwaarde. Dat ze halsreikend uitkijken naar het moment dat ze autonoom zijn en het heft weer in eigen handen kunnen nemen. Een boek over hoe De onervarenen ervaren worden in het overleven in een land dat hun thuis niet is.

Ik kan het niet ontkennen. Ik ben fan van de boeken van Joke van Leeuwen.

3 thoughts on “De onervarenen van Joke van Leeuwen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *