Boeken van Nobelprijswinnaars, Romans en literatuur

De stad der blinden van José Saramago

Ik las in het kader van de Maand van de Klassieker het boek De stad der blinden van José Saramago.

José Saramago begon zijn carrière als redacteur bij de krant Diário de Lisboa. Na een turbulente periode publiceerde hij diverse korte verhalen, toneelstukken en romans. Wanneer de Portugese regering de nominatie van Het evangelie volgens Jezus Christus (1991) voor de Europese literaire prijs Aristeion verbiedt onder het voorwendsel dat het boek beledigend zou zijn voor katholieken, verhuizen Saramago en zijn vrouw naar Lanzarote. In 1998 ontving hij de Nobelprijs voor de literatuur (bron).

de stad der blinden jose saramago

De stad der blinden

Het begint plotseling. Bij een stoplicht. Het staat op groen, maar er wordt niet doorgereden. Er ontstaat ergernis bij de mede weggebruikers totdat blijkt dat de opstopping veroorzaakt wordt door een angstige man: de eerste blinde. Achter het stuur, argeloos en ontspannen is hij in één keer blind geworden. Wit licht is het enige wat hij nog kan zien. Gelukkig is daar een hulpvaardige stadsgenoot die hem naar huis brengt, maar er vandoor gaat met zijn auto: de tweede blinde. Ook wel ‘de dief’ genoemd.

De blindheid lijkt besmettelijk want er ontstaat een epidemie. Mensen worden acuut blind en zijn afhankelijk van hulp van familie, buren, vrienden etc. Maar wat als de hele stad, het hele land of de hele wereld blind is?

De eerste blinde en nog driehonderd andere blinden van het eerste uur worden in quarantaine geplaatst. Op deze manier hoopt de overheid de epidemie in te perken en besmetting te voorkomen. Samen met andere blinden komt de eerste blinde op een zaal terecht. Zijn zaalgenoten zijn onder andere de dief, het meisje met de zonnebril, de oogarts, de vrouw van de oogarts, het jongetje en de oude man met het lapje.

Wereld zonder beschaving

Saramago beschrijft een apocalyptisch verhaal waarin elke vorm van beschaving verdwijnt. De blinden zijn namelijk aangewezen op zichzelf, de regering stuurt ze alleen voedselpakketten. De verstandhoudingen die in het dagelijks leven zo zichtbaar zijn, zijn binnen de muren van het gebouw al snel verdwenen. Het draait om overleven, om macht. Het is confronterend te lezen hoe wij, de mens, ons kunnen gedragen als beesten wanneer we genoodzaakt zijn te overleven. Wanneer we terug worden geworpen op de basis van het bestaan.

Op een wonderlijke manier wordt het verhaal beschreven. In het begin is het wennen aan de schrijfstijl, want op geen enkel moment wordt er gebruik gemaakt van interpunctie. Het is dus goed opletten om te weten wie wat zegt. Ik vind het prachtig hoe Saramago speelt met taal. Het viel mij op hoe hij vaak uitingen terug liet komen die gerelateerd zijn aan de blindheid. Zoals dat de vrouw van de oogarts hem blindelings volgt. Dat het meisje met de zonnebril tegen het jongetje zegt dat hij niet moet huilen, omdat hij zal zien dat zijn moeder zo komt en meer van deze kleine toespelingen.

De stad der blinden is een adembenemend, apocalyptisch verhaal waarin alle normen en waarden verdwijnen en de beschaving opnieuw moet worden opgebouwd. Maar hoe moet dat wanneer iedereen blind is? Beangstigend, confronterend én prachtig boek.

ps. Dit is het derde boek dat ik las van een Nobelprijswinnaar. Eén van de leesuitdagingen die ik mij voor dit jaar had gesteld. Ik las eerder Liefde in tijden van cholera van Gabriel Garcia Márquez en Beminde van Toni Morrison.

5 thoughts on “De stad der blinden van José Saramago

  1. Oh ja. Toen ik dit boek jaren geleden las, was ik er helemaal kapot van. Zo treffend als de mens wordt beschreven wanneer dat dunne laagje beschaving wegvalt, doet mij hopen dat we dat laagje nog maar zo lang mogelijk mogen behouden.
    Fijn dat je dit boek weer onder de aandacht brengt.

    1. Ik werd er zelfs een beetje onpasselijk van, want zo heel onrealistisch is het helemaal niet (het verdwijnen van alle normen en waarden). Dan vraag ik mij af wat ik zou doen in zo’n situatie, als ik in quarantaine zou zitten. Moet er niet aan denken.
      We houden goed vast aan ons laagje beschaving!

  2. Helemaal met je eens, het is even wennen, maar zo goed neergezet. Toch heb ik niet direct de neiging om meer van deze schrijver te lezen, jij wel?
    Ik wist trouwens niet dat Toni Morrison ook de Nobelprijs had gewonnen. Die wil ik ook graag eens lezen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *