Romans en literatuur

Hier van Joke van Leeuwen

Waar is ‘hier’ vraag ik mij af. In het boek van Joke van Leeuwen blijkt het te gaan om de plek waar Stamvader zijn werk als grensbewaker uitvoert. De plek blijft ongedefinieerd en ter inspiratie heeft Joke van Leeuwen het schilderij van Willem van Althuis gebruikt dat gedeeltelijk op de omslag prijkt van het boek Hier.

De plek van Stamvader is, net als het huis op de omslag, mistroostig en eenzaam. Stamvader woont er echter met trots. Hij bewaakt de grens vol overtuiging en passie, uitzonderingen zijn geen optie. Stamvader is dus iemand die zijn taak uiterst serieus neemt; standvastig. Het pakken van smokkelaars, juist degenen die een uitdaging voor hem vormen, lijkt een hobby. Hij is dan ook dag en nacht in de weer om de grens te bewaken.

Door zijn arbeidsethos is het wantrouwen bij Stamvader groot. Niemand mag bij hem thuis komen, want hij is ervan overtuigd dat men íets uit zijn (on)persoonlijke huis tegen hem zal gebruiken. Niemand uit het dorp heeft dan ook maar één voet bij hem binnen gezet.

Toch heeft Stamvader een vrouw en zoon. Wanneer zijn vrouw overlijdt door een noodlottig ongeval, is zijn zoon Bardo op zichzelf aangewezen. Het is een wonder dat hij zich op sociaal vlak nog enigszins kan ontwikkelen. Gelukkig vindt hij zelf ook een vrouw (Mara) en krijgt een dochtertje met de naam Onna. Zijn vader is en blijft nog steeds de standvastige grensbewaker. Tot het moment dat hij hulpbehoevend wordt en de zorg voor hem op de schouders van zijn schoondochter terecht komt.

Doordat Stamvader zijn werk niet meer kan doen, is Onna het enige lichtpuntje in zijn leven. Waar Stamvader worstelt met zichzelf in deze wereld, worstelen ook Mara en Bardo met hun geluk. Daar waar ze zijn, zijn ze zo op elkaar aangewezen maar eigenlijk zo ver van elkaar verwijderd. Zouden ze elkaar terugvinden en hun geluk?

De aanwezigheid van grenzen

Grenzen kunnen duidelijk zijn, bijvoorbeeld landsgrenzen. In Hier is duidelijk dat er een duidelijke grens is, een landsgrens die Stamvader met volle overtuiging controleert. Zijn persoonlijke grenzen heeft hij trouwens ook voor zichzelf duidelijk gesteld, hij lijkt mij een man die onmogelijk te overtuigen is. ‘Stug’ zeggen wij hier in Twente.

De grenzen van Bardo zijn nog niet zo strak en duidelijk, hij kan meer begrip opbrengen voor de mensen op zich heen, hij kan zich meer openstellen. Dat ontwikkelt zich steeds meer naarmate hij ouder wordt. Maar zijn strakke opvoeding maakt hem onzeker, hij lijkt soms in tweestrijd te zitten tussen zijn gevoel en hoofd. De eens zo goede verstandhouding met Mara verschuift naarmate Bardo in zijn werk geconfronteerd wordt met vriendschap en het overschrijden van grenzen.

Dit lijkt mij dan ook haast het thema dat Joke van Leeuwen in dit boek heeft aan willen houden. Het verhaal, dat ingetogen en verfijnd is geschreven, leest plezierig. Je vraagt je af waar het naar toe gaat, wat wil de schrijver hiermee zeggen? Doordat er geen concrete plaatsnamen worden gebruikt, wordt het de lezer mogelijk gemaakt het verhaal enigszins zelf te sturen. Persoonlijk plaatste ik het verhaal in het oosten van Europa, ergens bij Tsjechië in de buurt. Vooral omdat er veel sprake was van armoede en een doorontwikkeld land nabij. Nu ik dit zo typ was het vast een ander land… ;-)

Wederom vraag ik mij af waar ‘hier’ dan is. En waarom deze mensen zo graag daar willen blijven. Naarmate de jaren verstrijken, vervagen ook de grenzen. Een natuurlijk proces zou je denken, maar Stamvader lijkt de enige die daar moeilijk mee kan omgaan. Hij verlang niet naar een andere plek; naar daar. Gelukkig is daar Onna, het onbevangen kleindochtertje van Stamvader. Zij brengt onbevooroordeeld warmte en liefde in huis. Zou dit hen met elkaar kunnen binden?

Hier is een boek over grenzen. Grenzen van liefde, van land maar ook van vriendschap. Prachtig!

1 thought on “Hier van Joke van Leeuwen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *