Literatuur

De haas met de amberkleurige ogen

Charles Ehprussi is lid van de welgestelde, rijke Joodse familie graanhandelaren die zich in meerdere steden in Europa gevestigd hebben. Hij is vrij om te doen wat hij wil; zijn oudere broers zijn al op jonge leeftijd voorbereid om het immense familiebedrijf over te nemen. Op 21-jarige leeftijd vertrekt hij naar Parijs, waar hij een grote verzameling kunst verzamelt. Eind negentiende eeuw koopt hij een verzameling Japanse netsukes; kleine figuurtjes van ivoor, hout en steen. Deze kostbare beeldjes worden een geliefd familiebezit en maken onderdeel uit van intrigerende familiegeschiedenis.

Waal_midprice De haas met de amberkleurige ogen_

De netsukes leggen een lange weg af en komen uiteindelijk in handen van de auteur. Edmund de Waal gaat op zoek naar de geschiedenis van de beeldjes en die van zijn familie. Hij bezoekt de steden, plaatsen en gebouwen waar zijn familie vorige eeuw heeft geleefd. Een geweldig boek is hetgeen wat hieruit voortvloeit.

Niet alleen de familie Ehprussi, maar ook de netsukes moeten namelijk meerdere hindernissen overwinnen om te overleven. Het opkomende impressionisme en de groeiende macht van de Joden zorgen voor veel spanningen in Europa. Maar dit heeft in het begin nog geen invloed op het ‘dandy-achtige’ leven dat de Ehprussies kunnen leiden. Er is geld in overvloed en in de grote bankiersfamilie hoeft niemand zich zorgen te maken. Maar hier komt verandering in wanneer de spanningen hoog oplopen en vijandigheden aan de orde van de dag zijn. Uit alle macht probeert de familie zich te blijven handhaven op het intellectuele en welvaartsniveau dat zij al die tijd behaald hebben. Eind jaren ’30 maakt de overweldigende Jodenhaat hier abrupt een einde aan. De familie verspreidt zich over meerdere steden binnen én buiten Europa. Van een welvaartsniveau is niets meer over. Wonder boven wonder blijven de beeldjes in het bezit van de familie. In het boek lees je welke weg de beeldjes hebben af moeten leggen om uiteindelijk in Japan terecht te komen.

De haas met de amberkleurige ogen

Op een geweldige manier heeft Edmund de Waal een boek geschreven aan de hand van een familie-erfstuk; de netsukes. Het boek neemt je mee in de verschillende periodes van de Ephrussies, eind negentiende eeuw tot heden. Het is interessant om een kijkje te mogen nemen in zo’n rijke Joodse familie, iets wat eigenlijk best privé is.

In het eerste deel waarin de periode van Charles beschreven wordt, vond ik wat minder plezierig lezen. In dit hoofdstuk van het boek staat namelijk het onderwerp kunstgeschiedenis meer centraal dan de geschiedenis van de familie. Het gevolg is dat er veel namen van kunstenaars, namen van kunstobjecten en architectuur benoemd worden. Wanneer je niet zo bekend bent in deze wereld, is het wat lastig te volgen.

De periodes die daarna volgen zijn intens en meeslepend. Verbazingwekkend in welke weelde en luxe de familie zich kon onderdompelen totdat de Jodenhaat zijn stempel op Europa zette. Wat volgt zijn noodzakelijke aanpassingen die gemaakt moesten worden. Voor veel familieleden waren deze veranderingen zo beangstigend en tegelijkertijd té confronterend om eigenwaarde te behouden. De luxe die zij gewend waren, was verdwenen. De bezittingen, de verzamelingen en de huizen werden afgepakt.

Edmund bezoekt alle plekken, gebouwen en locatie waar zijn familie gewoond heeft. Samen met foto’s die in het boek zijn opgenomen, zorgt het voor zoveel diepgang dat je je als lezer haast onderdeel voelt van de familie. De laatste weg die de netsukes hebben afgelegd (van Wenen naar Japan) werd mijns inziens te langdradig beschreven en had korter gemogen. Desalniettemin had ik na het omslaan van de laatste pagina haast het gevoel dat ik afscheid moest nemen van een familie die ik heel goed kende.

1 thought on “De haas met de amberkleurige ogen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *